Sevgili arkadaşlar,
İnsan doğanın sahibi midir, yoksa onun bir parçası mı? Bir ormanın, insanlara hiçbir yararı olmasa bile değeri var mıdır? Hayvanların ve bitkilerin yaşamı bizim için ne ifade ediyor? Gelecek kuşaklara nasıl bir dünya bırakacağız?
Bu soruların kolay ve kesin cevapları yok. Çünkü bunlar yalnızca çevre sorunlarıyla değil; değer, hak, sorumluluk, adalet ve insanın doğayla ilişkisi gibi felsefi konularla da ilgilidir.
Bu etkinlikte sizden çevre sorunları hakkında bildiklerinizi sıralamanızı değil, kendi felsefi düşüncelerinizi geliştirmenizi, düşüncelerinizi gerekçelendirmenizi ve başkalarını düşünmeye davet etmenizi istiyoruz.
Hazırsanız düşüncelerimizi görünür kılalım ve dünyaya bir sözümüz olsun!
1. Göreviniz Ne?
Bir grup oluşturacak ve çevre etiğiyle ilgili bir konu üzerinde düşüneceksiniz. Ardından düşüncelerinizi anlatan bir ürün (afiş, resim karikatür, felsefi deneme, anket, oyun vs.) hazırlayacaksınız.
Çalışmalarınız okul panosunda sergilenecek. Amacınız yalnızca çevre sorunlarına dikkat çekmek değil; afişinizi gören arkadaşlarınızı da sorgulamaya, düşünmeye ve kendi görüşlerini oluşturmaya teşvik etmek.
Göreviniz üç aşamadan oluşuyor:
- Bir felsefi problem üzerinde düşünmek.
- Düşüncenizi gerekçeleriyle birlikte geliştirmek.
- Düşüncenizi etkili bir afişle başkalarına anlatmak.
Unutmayın: Çalışmalarınız, yalnızca bilgi vermemeli; düşündürmeşi, sorgulatmalı ve yeni sorular doğurmalı.
2. Grup Konunuzu Seçin
Her grup aşağıdaki konulardan biri üzerinde çalışacak. Konunuzu incelerken soruların hepsini cevaplamak zorunda değilsiniz. Sizi en çok düşündüren sorulara odaklanabilirsiniz.
1. Grup: İnsan Doğanın Sahibi mi?
İnsan doğayı istediği gibi kullanabilir mi? Ormanlar, denizler, toprak ve su yalnızca insanın ihtiyaçlarını karşılamak için mi vardır?
Üzerinde düşünebileceğiniz sorular:
- Doğanın değeri, insanlara sağladığı yarara mı bağlıdır?
- İnsan doğanın sahibi midir, yoksa doğanın bir parçası mıdır?
- İnsan dışındaki canlıların ve doğal varlıkların kendilerine özgü bir değeri olabilir mi?
- İnsan doğaya müdahale ederken hangi sınırları gözetmelidir?
Çalışmalarınızda kullanabileceğiniz sloganlara bir örnek:
“Sahibi olmadığın bir dünyanın bütün kaynaklarını tüketebilir misin?”
2. Grup: Diğer Canlıların Sesi Olabilir miyiz?
İnsan dışındaki canlıların da korunmayı hak ettiğini söyleyebilir miyiz? Bir hayvanın veya bitkinin değeri, insana sağladığı yararla mı ölçülmelidir?
Üzerinde düşünebileceğiniz sorular:
- Hayvanlar yalnızca insanlara fayda sağladıkları için mi korunmalıdır?
- Acı çekebilen canlıların yaşamı ahlaki açıdan neden önemlidir?
- Bir canlının yaşam alanını yok etmek, o canlıya karşı bir haksızlık mıdır?
- Bir canlıyı korumak için onun insanlara yararlı olması gerekir mi?
Çalışmalarınızda kullanabileceğiniz sloganlara bir örnek:
“Sana faydam yoksa yaşama hakkım da mı yok?”
3. Grup: Gelecek Kuşaklara Ne Bırakıyoruz?
Bugün yaşayan insanlar, henüz dünyaya gelmemiş insanlara karşı sorumlu mudur? Gelecekte yaşayacak insanların temiz suya, sağlıklı bir çevreye ve doğal kaynaklara erişebilmesi için bugünden neler yapmalıyız?
Üzerinde düşünebileceğiniz sorular:
- Henüz doğmamış insanlara karşı sorumluluğumuz olabilir mi?
- Bugünkü ihtiyaçlarımız için doğal kaynakları sınırsızca tüketebilir miyiz?
- Gelecek kuşakların hakları ile bugünkü insanların ihtiyaçları çatışırsa ne yapmalıyız?
- Daha rahat yaşamak uğruna gelecek kuşakların yaşam koşullarını kötüleştirmek adil midir?
Çalışmalarınızda kullanabileceğiniz sloganlara bir örnek:
“Bize nasıl bir dünya bırakacağınıza karar verirken neden bizi hiç düşünmediniz?”
4. Grup: Doğanın Kendisi Bir Değer midir?
Bir orman, bir göl veya bir canlı türü, insanlara herhangi bir yarar sağlamasa bile değerli olabilir mi? Bir doğal alanı yalnızca kimse görmediği için yok etmek önemsiz sayılabilir mi?
Üzerinde düşünebileceğiniz sorular:
- Doğanın değeri insanlardan bağımsız olabilir mi?
- Bir canlı türünün yok olması neden önemlidir?
- İnsanların hiç bilmediği bir ormanın yok edilmesi ahlaki bir kayıp mıdır?
- Doğayı korumak için mutlaka insanlara sağlayacağı bir yarar göstermek gerekir mi?
Çalışmalarınızda kullanabileceğiniz sloganlara bir örnek:
“Kimse görmüyorsa bir ormanın değeri azalır mı?”
3. Düşüncenizi Nasıl Geliştireceksiniz?
Çalışmaya hazırlamaya hemen başlamadan önce grubunuzla birlikte düşüncelerinizi netleştirin.
Aşağıdaki Felsefi Düşünce Kartını doldurun. Soruların cevaplarını grupça tartışın ve ortak bir görüş oluşturmaya çalışın.
FELSEFİ DÜŞÜNCE KARTI
1. Bizim problemimiz ne?
Hangi çevre sorununu veya insan-doğa ilişkisini tartışıyoruz?
…………………………………………………………………………
2. Bu neden felsefi bir problem?
Bu konu neden yalnızca bilimsel bilgilerle veya günlük gözlemlerle çözülemiyor? Hangi değerleri, hakları ya da sorumlulukları sorgulamamızı gerektiriyor?
…………………………………………………………………………
3. Bizim temel düşüncemiz ne?
Bu problem hakkında hangi görüşü savunuyoruz? Bir cümleyle açıklayın.
…………………………………………………………………………
4. Hangi felsefi kavramlardan yararlanabiliriz?
Düşüncenizi geliştirirken aşağıdaki kavramlardan uygun olanları kullanabilirsiniz:
- İçsel değer: Bir şeyin yalnızca kendisi olduğu için değerli olması.
- Araçsal değer: Bir şeyin başka bir amaca ulaşmak için yararlı olması nedeniyle değer taşıması.
- Ahlaki statü: Bir varlığın ahlaki değerlendirmelerde dikkate alınmayı hak edip etmediği ve ne ölçüde hak ettiği.
- Sorumluluk: Eylemlerimizin sonuçları karşısında üstlenmemiz gereken yükümlülükler.
- Hak: Bir varlığın korunmasını veya belirli bir biçimde muamele görmesini gerektiren ahlaki ya da hukuki talep.
- Adalet: Hakların, olanakların ve yükümlülüklerin hakkaniyetli biçimde ele alınması.
- Sürdürülebilirlik: Doğal kaynakları ve yaşam koşullarını gelecek kuşakların ihtiyaçlarını da gözeterek korumak.
- Kuşaklar arası adalet: Bugünkü kuşaklarla gelecek kuşaklar arasındaki hak ve sorumluluk ilişkisi.
Kullandığımız kavramlar düşüncemizi nasıl açıklıyor?
…………………………………………………………………………
5. Düşüncemizi hangi gerekçeyle savunuyoruz?
Bir görüşü savunmak için yalnızca ona inanmak yeterli değildir. Neden o görüşü benimsediğimizi de açıklamalıyız.
Örneğin: “Doğayı yalnızca insanlara yarar sağladığı için korumamalıyız. Çünkü insan dışındaki canlıların yaşamı ve doğal ekosistemlerin varlığı da ahlaki açıdan önem taşıyabilir.”
Bizim gerekçemiz:
…………………………………………………………………………
6. Bize katılmayan biri ne söyleyebilir?
Savunduğumuz görüşe karşı hangi itirazlar ileri sürülebilir? Farklı düşünen insanların gerekçelerini anlamaya çalışın.
…………………………………………………………………………
7. Afişimizi görenlere hangi soruyu yöneltmek istiyoruz?
Afişimizi gören bir arkadaşımızın durup düşünmesini sağlayacak sorumuz ne olacak?
…………………………………………………………………………
4. Felsefi Afişimizi Hazırlayalım
Düşüncelerinizi netleştirdikten sonra:
Çalışmalarınızda neler bulunmalı?
1. Dikkat çekici bir başlık
İnsanları düşünmeye davet eden, merak uyandırıcı bir başlık seçin.
2. Felsefi bir soru
Konunuzu sorgulayan bir soru sorun. Sorunuzun yalnızca bilgi istemesine değil, düşünmeye ve tartışmaya imkân vermesine dikkat edin.
3. Savunduğunuz temel düşünce
Hangi görüşü savunduğunuzu açıkça belirtin.
4. Bir gerekçe
Bu görüşü neden savunduğunuzu açıklayın. Mümkünse bir örnekten veya düşünce deneyinden yararlanın.
5. Düşüncenizi destekleyen bir görsel
Çizim, sembol, karikatür veya fotoğraf kullanabilirsiniz. Görseliniz yalnızca süsleme amacı taşımamalı; savunduğunuz düşünceyi desteklemeli.
Örnek afiş tasarımı
BAŞLIK: Kimse Görmüyorsa Ormanın Değeri Yok mudur?
FELSEFİ SORU: Bir orman, insanlar için hiçbir ekonomik yarar sağlamasa bile korunmalı mıdır?
TEMEL DÜŞÜNCEMİZ: Doğayı yalnızca insanlara sağladığı yarar nedeniyle korumak yeterli değildir.
GEREKÇEMİZ: Doğal ekosistemler, insanlardan bağımsız olarak da yaşamın çeşitliliğini ve doğal süreçleri barındırır. Bu nedenle doğanın değerini yalnızca ekonomik yarar üzerinden değerlendirmek eksik kalabilir.
GÖRSEL ÖNERİSİ: Afişin bir yarısında canlılarla dolu bir orman, diğer yarısında betonlaşmış bir alan yer alsın.
AFİŞİN SLOGANI: “Değer görmek için görülmek gerekir mi?”
Bu yalnızca bir örnektir. Grubunuz farklı bir görüş savunabilir. Önemli olan, düşüncenizi açıkça ifade etmeniz ve gerekçelendirmenizdir.
5. Fikirlerimizi Birbirimizle Paylaşalım
Afişinizi tamamladığınızda grubunuzdan bir veya birkaç kişi çalışmanızı sınıf arkadaşlarına tanıtsın.
Sunumunuzda şu üç soruya cevap verin:
- Hangi felsefi problemi ele aldık?
- Hangi düşünceyi savunduk ve bunu hangi gerekçeyle savunuyoruz?
- Afişimizi gören insanların hangi soru üzerinde düşünmesini istiyoruz?
Diğer grupların sunumlarını dinlerken yalnızca kendi görüşünüzü savunmaya değil, farklı düşünceleri anlamaya da çalışın.
Bir afiş hakkında şu soruları sorabilirsiniz:
- Savunulan düşüncenin gerekçesi yeterince güçlü mü?
- Bu görüşe karşı hangi itirazlar ileri sürülebilir?
- Afişte hangi felsefi kavramlardan yararlanılmış?
- Savunulan düşünce, çevre etiğindeki hangi yaklaşımla ilişkilendirilebilir?
- Bu düşünce günlük yaşamımızda hangi davranışlarımızı sorgulamamızı sağlar?
Felsefi tartışmada amaç birbirimizi yenmek değil, düşüncelerimizi sınamak ve daha iyi gerekçelendirmektir.
6. Çalışmalarımızı Okul Panosunda Sergileyelim
Afişlerimizi tamamladığımızda onları “DÜNYAYA BİR SÖZÜMÜZ VAR!” başlıklı okul panosunda sergileyelim.
Ancak etkinlik burada bitmiyor. Panoyu ziyaret eden arkadaşlarımızı da düşüncelerini paylaşmaya davet edelim.
Panonun yanına küçük not kâğıtları yerleştirebilir ve aşağıdaki cümleleri tamamlamalarını isteyebiliriz:
- Doğanın insanlardan bağımsız bir değeri vardır; çünkü…
- İnsanların çevreye karşı en önemli sorumluluğu…
- Gelecek kuşaklara karşı sorumluyuz; çünkü…
- Bir canlıyı korumak için onun insana faydalı olması gerekmez; çünkü…
- Gördüğüm afişte beni en çok düşündüren soru…
- Çevre sorunları konusunda daha önce hiç düşünmediğim şey…
Böylece yalnızca kendi düşüncelerimizi sergilemekle kalmayacak, başkalarının düşüncelerinden de yararlanacağız.
7. Çalışmamızı Nasıl Değerlendireceğiz?
Afişinizi hazırlarken aşağıdaki ölçütleri göz önünde bulundurun.
|
Değerlendirme ölçütü |
Puan |
|
Felsefi sorunun açık ve düşündürücü olması |
20 |
|
Temel düşüncenin açık ve özgün biçimde ifade edilmesi |
20 |
|
Düşüncenin tutarlı gerekçelerle savunulması |
25 |
|
Felsefi kavramların doğru ve yerinde kullanılması |
20 |
|
Görselin savunulan düşünceyle uyumlu olması |
15 |
|
Toplam |
100 |
Estetik önemlidir; ancak görsel açıdan etkileyici olması kadar felsefi açıdan güçlü olması da önemlidir.
Sloganınız dikkat çekici olabilir ama tek başına yeterli değildir. Hangi düşünceyi savunduğunuz ve bu düşünceyi neden savunduğunuz da anlaşılmalıdır.
8. Son Bir Kez Düşünelim!
Etkinliğin sonunda kendinize şu soruları sorun:
- Doğaya ve diğer canlılara bakışımda bir değişiklik oldu mu?
- Başlangıçta savunduğum düşünceyi hâlâ savunuyor muyum?
- Başka bir grubun görüşü bana yeni bir bakış açısı kazandırdı mı?
- Çevre sorunlarına yalnızca bilimsel veya ekonomik açıdan değil, felsefi açıdan da bakmak neden önemlidir?
- Günlük yaşamımda doğayla ilişkimi yeniden düşünmemi sağlayacak bir davranışım var mı?
Son olarak şu cümleyi tamamlayın:
“Bugünkü etkinlikten sonra doğa ve insan ilişkisi hakkında düşündüğüm en önemli şey…”
…………………………………………………………………………
Unutmayın!
Felsefe, yalnızca filozofların kitaplarında karşılaştığımız düşüncelerden ibaret değildir. İçinde yaşadığımız dünyayı, davranışlarımızı ve değerlerimizi sorgulamanın da bir yoludur.
Çevre sorunları bize yalnızca “Ne oluyor?” sorusunu değil, aynı zamanda “Ne yapmalıyız?”, “Neden yapmalıyız?” ve “Kime karşı sorumluyuz?” sorularını da sordurur.
Dünyayı değiştirmek için önce onu nasıl gördüğümüzü sorgulayabiliriz.
Şimdi sıra sizde: Düşünün, sorgulayın, gerekçelendirin ve dünyaya bir sözünüz olsun!
){kind=link}